Pernahkah anda terfikir apa yang membuatkan badan anda terus berfungsi setiap saat, walaupun ketika anda sedang tidur? Di dalam setiap sel badan kita, terdapat struktur kecil yang dipanggil mitokondria, yang sering dikenali sebagai “loji kuasa” sel. Tetapi bagaimana jika loji kuasa ini tidak sentiasa berfungsi dengan baik? Bolehkah ia memainkan peranan dalam penyakit seperti kanser?
Contoh anatomi sel haiwan. (Imej dijana dengan AI)
Bayangkan badan anda sebagai sebuah bandar yang sibuk. Setiap sel ialah sebuah bangunan, dan di dalamnya terdapat mitokondria iaitu loji jana kuasa yang menghasilkan tenaga.
Tenaga ini disimpan dalam bentuk molekul yang dipanggil adenosin trifosfat (ATP), seolah-olah bateri yang boleh dicas semula untuk badan anda. Sama ada anda berlari, berfikir, atau bernafas, mitokondria sentiasa bekerja tanpa henti.
Dalam sel yang sihat, sistem ini sangat teratur. Sel menerima isyarat yang mengawal bila ia perlu membesar, membahagi, atau berhenti membahagi. Namun, kadangkala sesuatu boleh menjadi tidak terkawal. Sel mula membahagi tanpa henti, mengabaikan isyarat untuk berhenti, dan bertindak seperti “pelanggar peraturan”. Inilah yang berlaku dalam kanser.
Dahulu, para saintis berpendapat bahawa kanser hanya berpunca daripada masalah di “pusat kawalan” sel, iaitu nukleus. Namun, kajian dalam bidang biologi sel menunjukkan bahawa mitokondria juga memainkan peranan penting.
Jadi, apa yang sebenarnya berlaku?
Sel kanser memerlukan banyak tenaga untuk membesar dan merebak dengan cepat. Menariknya, mereka tidak sentiasa menggunakan cara biasa untuk menghasilkan tenaga. Sebaliknya, banyak sel kanser beralih kepada kaedah yang lebih cepat tetapi kurang efisien. Fenomena ini dikenali sebagai Warburg Effect.
Bayangkan sebuah kilang yang sebenarnya boleh menggunakan mesin moden yang sangat cekap tenaga, tetapi memilih untuk menggunakan mesin lama yang kurang cekap tenaga. Walaupun ia memerlukan lebih banyak tenaga, cara ini membolehkan kilang tersebut menghasilkan bahan asas dengan lebih cepat bagi membina lebih banyak produk. Begitu juga sel kanser, walaupun oksigen mencukupi untuk menghasilkan tenaga dengan lebih efisien, mereka memilih laluan metabolik yang kurang efisien kerana ia membantu mereka membesar dan membahagi dengan lebih cepat.
Adakah ini bermakna mitokondria tidak lagi penting dalam sel kanser?
Tidak sama sekali! Walaupun cara penghasilan tenaga berubah, mitokondria masih aktif dan penting. Ia mengawal proses seperti kelangsungan hidup sel dan kematian sel. Malah, mitokondria boleh menghantar isyarat kepada sel yang rosak untuk “memusnahkan diri sendiri”, satu mekanisme penting untuk mencegah kanser. Namun, jika mitokondria tidak berfungsi dengan baik, sistem keselamatan ini boleh gagal.
Ia seolah-olah seperti sistem penggera di dalam bangunan. Jika ia berfungsi, bahaya dapat dikesan lebih awal. Tetapi jika ia rosak, ancaman mungkin tidak disedari.
Peranan mitokondria sebagai “loji kuasa” sel serta perbezaan antara sel sihat dan sel kanser, termasuk bagaimana kerosakan mitokondria boleh menyumbang kepada pertumbuhan sel yang tidak terkawal. (Imej dijana dengan AI)
Hari ini, para saintis sedang mengkaji bagaimana perubahan dalam mitokondria menyumbang kepada perkembangan kanser. Ada kajian menunjukkan bahawa mitokondria yang rosak boleh membantu sel kanser menjadi lebih tahan terhadap rawatan atau menyesuaikan diri dalam persekitaran yang sukar. Memahami perkara ini boleh membuka jalan kepada kaedah baharu untuk mengesan dan merawat kanser.
Mengapa semua ini penting untuk anda?
Jawapannya terletak pada hakikat bahawa sains masih belum menemui semua jawapan. Semakin banyak kita memahami tentang mitokondria, semakin dekat kita kepada pemahaman yang lebih mendalam tentang penyakit kompleks seperti kanser. Dan siapa tahu? Mungkin penemuan besar seterusnya akan datang daripada anda.
Jadi, apabila anda mendengar bahawa mitokondria ialah “loji kuasa” sel, ingat, ia lebih daripada itu. Ia mungkin kecil, tetapi memainkan peranan besar dalam kesihatan dan penyakit. Siapa tahu, mungkin anda yang akan merungkai kaedah rawatan baharu kanser yang menyasarkan mekanisme kematian sel melalui mitokondria.
Disediakan oleh:
Profesor Madya Dr Amirah Abdul Rahman
Jabatan Biokimia dan Perubatan Molekul
Fakulti Perubatan
