Apa yang Berlaku Apabila Sel Hilang Kawalan?
Segalanya bermula daripada satu sel yang tidak lagi patuh. Apabila sel ini gagal mengikut arahan semula jadi tubuh, ia mula membahagi tanpa kawalan. Perubahan kecil ini akhirnya boleh berkembang menjadi kanser.
Proses perkembangan kanser. Shutterstock (diterjemah)
Dalam keadaan normal, tubuh mempunyai sistem yang mengawal pertumbuhan, pembahagian, dan kematian sel secara teratur. Namun, apabila sistem ini terganggu, sel kanser akan terus hidup dan membahagi berterusan, lalu membentuk ketulan tisu yang dikenali sebagai tumor.
Tumor boleh dibahagikan kepada dua jenis utama:
- Benigna (bukan kanser) – Tumor benigna ialah tumor yang tumbuh secara perlahan dan tidak merebak ke bahagian tubuh lain. Kebiasaannya, tumor ini tidak berbahaya dan boleh dibuang melalui pembedahan dengan risiko yang rendah.
Namun, jika tumor membesar dan menekan struktur penting seperti otak atau saraf, ia boleh menyebabkan gejala seperti sakit kepala, sawan atau kelemahan anggota.
- Malignan (kanser) – Tumor malignan atau kanser tumbuh lebih cepat dan agresif. Sel kanser ini mempunyai keupayaan untuk merebak ke bahagian tubuh yang lain melalui darah atau sistem limfa.
Tumor malignan boleh menyebabkan kerosakan pada organ tubuh serta menjejaskan fungsi tubuh.
Perbezaan antara tumor benigna (bukan kanser) dan tumor malignan (kanser). Tumor malignan boleh merebak melalui darah atau sistem limfa, dan berpotensi menjejaskan fungsi organ lain. (Imej dijana dengan menggunakan AI generatif)
Bagaimana tumor membesar dan menjadi agresif?
Angiogenesis boleh diibaratkan seperti tumor membina “jalan” baharu untuk mendapatkan bekalan oksigen dan nutrien yang diperlukan untuk terus membesar. Tanpa bekalan ini, tumor tidak dapat berkembang melebihi saiz 1–2 mm.
Perbandingan bekalan darah normal dan tumor. Tumor membentuk saluran darah baharu yang banyak tetapi tidak teratur dan tidak stabil, sekaligus menyokong pertumbuhan, penyebaran dan interaksinya dengan sel imun. Shutterstock(diterjemah)
Shutterstock (diterjemah)
Proses angiogenesis tumor membolehkan pembentukan saluran darah baharu yang membekalkan oksigen dan nutrien kepada tumor. Saluran darah ini juga menjadi laluan bagi sel kanser untuk merebak ke bahagian lain badan (metastasis).
Untuk menyokong pertumbuhannya, kanser akan mencetuskan proses angiogenesis. Proses ini berlaku apabila sel kanser atau sel di persekitaran tumor merembeskan bahan kimia tertentu, seperti vascular endothelial growth factor (VEGF).
VEGF kemudiannya merangsang pembentukan saluran darah baharu di sekeliling tumor, sekali gus meningkatkan bekalan oksigen dan nutrien. Akibatnya, tumor dapat terus membesar dan menjadi lebih agresif.
Metastasis berlaku apabila sel kanser merebak daripada tumor asal ke bahagian lain badan melalui darah atau sistem limfa. Sel ini kemudian membentuk tumor baharu, menjadikan rawatan lebih mencabar.
Rawatan anti-angiogenesis
Lebih 50 tahun lalu, Dr Judah Folkman dari Harvard Medical School telah mencetuskan idea revolusioner bahawa tumor tidak boleh membesar tanpa bekalan darah, dan mencadangkan bahawa menyekat pembentukan saluran darah boleh menghentikan pertumbuhan kanser.
Penyelidikan seterusnya berjaya mengenal pasti VEGF sebagai bahan utama yang dihasilkan oleh sel kanser untuk merangsang pembentukan saluran darah baharu.
Penemuan ini membuka jalan kepada pembangunan terapi anti‑angiogenesis, termasuk ubat seperti bevacizumab yang mampu menyekat VEGF dan mengurangkan bekalan oksigen serta nutrien kepada tumor, sekali gus memperlahankan pertumbuhannya.
(Imej dijana dengan menggunakan AI generatif)
Gambar di atas menunjukkan bagaimana kanser membentuk saluran darah baharu melalui VEGF untuk terus membesar. Terapi anti-angiogenesis berfungsi dengan menyekat VEGF dan aktiviti tyrosine kinase, sekali gus menghalang pembentukan saluran darah tumor serta melambatkan perkembangan kanser dan metastasis.
Serangan Dua Arah: Terapi Gabungan Lawan Kanser Lebih Berkesan
Kajian terkini menunjukkan bahawa terapi anti‑angiogenesis sahaja tidak mencukupi, malah lebih berkesan apabila digabungkan dengan rawatan kemoterapi dan imunoterapi.
Pendekatan ini bukan sahaja membantu “menormalkan” saluran darah tumor seperti yang diketengahkan oleh Dr Rakesh K. Jain dari Harvard Medical School, tetapi juga meningkatkan keupayaan sistem imun untuk menyerang sel kanser dengan lebih berkesan.
Proses normalisasi ini meningkatkan kemasukan sel imun ke dalam mikropersekitaran tumor, sekaligus menghasilkan kesan sinergi antara kedua-dua rawatan.
Gabungan imunoterapi dengan ubat anti-angiogenesis seperti bevacizumab atau anlotinib menunjukkan peningkatan kadar respons tumor dan progression-free survival (PFS), khususnya dalam kanser paru-paru, hati, dan kanser metastatik.
Walau bagaimanapun, masih terdapat beberapa cabaran seperti tempoh normalisasi saluran darah yang singkat, heterogeniti pesakit, serta ketiadaan biomarker yang cukup tepat untuk mengenal pasti pesakit yang berpotensi memperoleh manfaat daripada rawatan tersebut.
Kesimpulan
Kanser merupakan penyakit yang sangat kompleks dan memerlukan pendekatan rawatan yang pelbagai dan holistik.
Angiogenesis memainkan peranan utama dalam pertumbuhan dan penyebaran kanser, dan dengan menghalang proses ini, kita dapat mengurangkan perkembangan penyakit.
Walaupun terapi anti-angiogenesis menunjukkan keberkesanan dalam menghentikan pembentukan saluran darah baru bagi kanser, terapi ini masih mempunyai keterbatasan.
Gabungan terapi dengan imunoterapi menawarkan potensi yang besar untuk meningkatkan keberkesanan rawatan kanser. Pendekatan terapi gabungan ini memberikan harapan baru dalam pengurusan kanser, dan penyelidikan terus dijalankan untuk memperkenalkan rawatan yang lebih berkesan dan inovatif bagi pesakit kanser.
Disediakan oleh:
Dr Oon Chern Ein
