Malaysia sedang berhadapan dengan peningkatan populasi warga emas. Seiring dengan peningkatan jangka hayat, penyakit yang menjejaskan fungsi otak seperti penyakit Alzheimer (AD) dijangka menjadi antara cabaran kesihatan utama negara. Dianggarkan kira-kira 8.5% (~260,000 orang) daripada populasi warga emas di Malaysia, menghidap demensia pada tahun 2022. Jumlah ini dijangka meningkat sebanyak 312% menjelang tahun 2050.
Apa itu AD?
AD ialah sejenis penyakit otak yang menyebabkan kemerosotan daya ingatan dan kebolehan berfikir. Ia merupakan penyebab utama demensia.
Demensia ialah istilah umum bagi kemerosotan keupayaan mental yang menjejaskan ingatan, penaakulan, dan keupayaan menjalani kehidupan harian. Manakala AD ialah sejenis demensia yang khusus, bersifat progresif dan tidak dapat dipulihkan.
Penyakit ini berlaku apabila terdapat pengumpulan bahan asing seperti beta-amiloid dan kekusutan protein tau dalam otak yang membentuk plak dan mengganggu fungsi sel saraf (neuron).
Bahagian otak yang pertama terjejas ialah hipokampus. Apabila penyakit semakin merebak, lebih banyak bahagian otak akan rosak dan tisu otak mula mengecut.
Pada peringkat awal, penyakit ini mungkin tidak menunjukkan sebarang gejala, tetapi lama-kelamaan, pesakit akan mengalami kesukaran untuk mengurus tugas harian.
Perbandingan antara otak sihat dan otak yang terjejas oleh penyakit Alzheimer. Gambar rajah diadaptasi daripada Gain Therapeutics. elemen reka bentuk dimuat turun dari Shutterstock.
Apakah tanda-tanda awal penyakit AD?
Penyakit Alzheimer sering bermula dengan simptom yang ringan dan mudah disalah anggap sebagai proses penuaan biasa. Antaranya ialah:
- Mudah lupa perkara yang baru berlaku.
- Sukar merancang atau membuat keputusan.
- Keliru tentang masa atau tempat.
- Sukar mencari perkataan semasa bercakap.
- Perubahan emosi atau tingkah laku.
- Sukar melakukan tugasan harian yang biasa.
Apakah Faktor Risiko AD?
Punca sebenar penyakit ini masih belum diketahui dengan tepat. Kajian telah mengenal pasti faktor penuaan, faktor genetic, jantina dan gaya hidup sebagai faktor utama yang boleh meningkatkan risiko AD.
Usia merupakan faktor risiko paling ketara. Semakin meningkat umur, semakin tinggi risiko mendapat AD. Risiko seseorang berusia 65 tahun ke atas untuk menghidap AD berganda setiap lima tahun. Walaupun kebanyakan kes hanya didiagnosis selepas 65 tahun.
Kajian menunjukkan bahawa faktor genetik menyumbang sehingga 70% kepada anggaran kebolehwarisan AD. Jika seseorang mempunyai ahli keluarga terdekat yang menghidap AD risikonya meningkat antara 10% hingga 30%.
Wanita berumur lebih 65 tahun kira-kira dua kali ganda lebih cenderung menghidap AD berbanding lelaki. Kecederaan kepala yang serius, penyakit jantung, strok, kencing manis, obesiti, tekanan darah tinggi dan kolesterol tinggi turut meningkatkan risiko AD.
Menjaga kesihatan mental, fizikal, dan sosial, terutamanya ketika usia pertengahan (40–60 tahun) berpotensi mengurangkan risiko mendapat penyakit ini. Sebaliknya, gaya hidup yang tidak sihat seperti pengambilan alkohol secara berlebihan, merokok, dan pemakanan yang tidak seimbang boleh meningkatkan risiko AD.
Faktor-faktor yang meningkatkan risiko penyakit Alzheimer (gambar rajah direka menggunakan AI generatif)
Apakah rawatan untuk AD?
Masih belum ada ubat yang dapat menyembuhkan AD. Rawatan yang ada hanya bertujuan untuk memperlahankan perkembangan penyakit dan mengurangkan gejala-gejala penyakit ini.
Ubat seperti donepezil, rivastigmine, galantamine dan memantine telah terbukti berkesan dalam meningkatkan fungsi ingatan dan aktiviti harian pesakit. Ubat-ubat ini juga membawa kesan sampingan seperti loya, cirit-birit, sakit kepala, muntah, pening, alahan, hilang selera makan, dan kekeliruan sering berlaku. Antara rawatan terkini ialah terapi antibodi monoklonal, seperti lecanemab dan donanemab, yang bertindak mengurangkan pengumpulan protein beta-amiloid di dalam otak.
Justeru, banyak kajian telah dijalankan ke atas produk semula jadi yang menunjukkan potensi perlindungan terhadap otak. Bahan semula jadi seperti vitamin C, D dan E telah menunjukkan kesan positif dalam ujian makmal dan haiwan untuk menyempuh AD.
Apakah cara untuk mengurangkan risiko AD?
Antaranya ialah dengan mengekalkan gaya hidup sihat seperti bersenam secara berkala, mengamalkan pemakanan seimbang yang kaya dengan sayur-sayuran, buah-buahan, dan makanan rendah lemak tepu, serta mengelakkan pengambilan alkohol secara berlebihan dan berhenti merokok. Kesihatan mental juga perlu dijaga melalui aktiviti yang merangsang minda seperti membaca, menyelesaikan teka silang kata atau belajar perkara baharu.
Menjaga hubungan sosial dan kekal aktif dalam komuniti juga dapat membantu mengurangkan risiko kemerosotan kognitif. Kawalan terhadap penyakit kronik seperti tekanan darah tinggi, diabetes dan kolesterol tinggi juga amat penting.
Cara untuk mengurangkan risiko penyakit Alzheimer. (gambar rajah direka menggunakan AI generatif)
Kesimpulan Umum
AD bukan sahaja menjejaskan daya ingatan dan fungsi kognitif pesakit, malah turut memberi kesan besar terhadap kualiti hidup seorang pesakit dan ahli keluarga mereka.
Walaupun AD masih belum dapat disembuhkan sepenuhnya, pengesanan awal, amalan gaya hidup sihat serta kesedaran masyarakat mampu memperlahankan perkembangan penyakit dan meningkatkan kualiti hidup pesakit serta keluarga.
Disediakan oleh:
